Sau cắt túi mật vẫn rối loạn tiêu hóa: Nguyên nhân và cách cải thiện hiệu quả

Phẫu thuật cắt bỏ túi mật (cholecystectomy) là phương pháp phổ biến để điều trị sỏi mật, viêm túi mật hoặc polyp túi mật. Nhiều người kỳ vọng rằng sau khi loại bỏ “nguồn cơn” gây đau, hệ tiêu hóa sẽ trở lại bình thường. Tuy nhiên, thực tế có đến 20% – 40% bệnh nhân gặp phải tình trạng rối loạn tiêu hóa kéo dài sau mổ.

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ tại sao cắt túi mật rồi vẫn bị đầy bụng, tiêu chảy và cách thiết lập chế độ ăn uống để cơ thể thích nghi tốt nhất.

1. Tại sao sau cắt túi mật vẫn bị rối loạn tiêu hóa?

Để hiểu nguyên nhân, trước hết cần biết chức năng của túi mật. Túi mật không tự sản xuất ra mật; nó là một “kho chứa” cô đặc dịch mật do gan tiết ra. Khi bạn ăn thực phẩm có chất béo, túi mật co bóp để tống mật vào ruột non giúp nhũ hóa chất béo.

Khi túi mật bị cắt bỏ, cơ chế này thay đổi hoàn toàn:

1.1. Sự thay đổi dòng chảy của dịch mật

Không còn kho lưu trữ, dịch mật từ gan sẽ chảy liên tục, nhỏ giọt xuống tá tràng bất kể bạn có đang ăn hay không. Điều này dẫn đến hai vấn đề:

• Lúc cần không có: Khi bạn ăn một bữa ăn giàu chất béo, lượng mật tiết ra không đủ để tiêu hóa hết, gây ra đầy hơi, khó tiêu.

• Lúc không cần lại có: Khi bụng đói, dịch mật vẫn chảy xuống ruột, gây kích ứng niêm mạc ruột.

1.2. Hội chứng sau cắt túi mật (PCS)

Hội chứng sau cắt túi mật (Post-cholecystectomy Syndrome) là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ các triệu chứng tiêu hóa dai dẳng sau mổ. Nguyên nhân có thể do:

• Còn sót sỏi trong ống mật chủ.

• Rối loạn vận động cơ vòng Oddi (van điều tiết mật vào ruột).

• Viêm dạ dày do trào ngược dịch mật.

1.3. Tiêu chảy do axit mật

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây rối loạn tiêu hóa sau mổ. Khi dịch mật chảy trực tiếp vào đại tràng, nó hoạt động như một chất nhuận tràng, làm tăng nhu động ruột và gây ra tình trạng phân lỏng, đi ngoài nhiều lần trong ngày.

2. Triệu chứng nhận biết rối loạn tiêu hóa sau mổ

Nếu bạn gặp các dấu hiệu sau đây kéo dài trên 2 tuần sau khi phẫu thuật, bạn đang gặp phải tình trạng rối loạn tiêu hóa sau cắt túi mật:

• Tiêu chảy cấp sau ăn: Vừa ăn xong đã buồn đi ngoài ngay lập tức.

• Đầy hơi, chướng bụng: Cảm giác bụng căng cứng, ậm ạch dù ăn ít.

• Phân sống, phân mỡ: Phân có mùi hôi nồng, nổi trên mặt nước hoặc có váng mỡ do không tiêu hóa được chất béo.

• Đau bụng âm ỉ: Thường đau ở vùng hạ sườn phải hoặc vùng thượng vị.

• Buồn nôn: Đặc biệt là sau khi ăn đồ chiên rán hoặc thức ăn nhiều dầu mỡ.

3. Cách cải thiện tình trạng rối loạn tiêu hóa sau cắt túi mật

Tin vui là cơ thể con người có khả năng thích nghi rất tốt. Sau một thời gian, ống mật chủ sẽ giãn ra một chút để thay thế một phần chức năng lưu trữ của túi mật. Tuy nhiên, để quá trình này diễn ra thuận lợi, bạn cần áp dụng các biện pháp sau:

3.1. Chiến lược ăn uống “thông minh”

Chế độ ăn là yếu tố quan trọng nhất quyết định việc kiểm soát triệu chứng.

• Chia nhỏ bữa ăn: Thay vì 3 bữa chính lớn, hãy chia thành 5-6 bữa nhỏ. Điều này giúp lượng mật ít ỏi từ gan có thể xử lý kịp thời lượng thức ăn nạp vào.

• Hạn chế chất béo từ từ: Đừng cắt bỏ hoàn toàn chất béo vì cơ thể vẫn cần nó, nhưng hãy hạn chế các loại mỡ động vật, đồ chiên xào, thức ăn nhanh. Nên ưu tiên chất béo tốt từ hạt điều, bơ, dầu oliu.

• Tăng dần chất xơ: Chất xơ giúp điều hòa nhu động ruột và gắn kết axit mật. Tuy nhiên, nên tăng từ từ để tránh bị đầy hơi thêm. Ưu tiên chất xơ hòa tan (yến mạch, lúa mạch).

• Tránh thực phẩm gây kích ứng: Cà phê, rượu bia, đồ cay nóng và các sản phẩm từ sữa nguyên kem có thể làm trầm trọng thêm tình trạng tiêu chảy.

3.2. Sử dụng thuốc và thực phẩm hỗ trợ

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc gắn axit mật (Cholestyramine): Giúp ngăn chặn axit mật gây tiêu chảy tại đại tràng.

• Men tiêu hóa/Men gan: Hỗ trợ phân giải thức ăn trong giai đoạn đầu.

• Probiotics (Lợi khuẩn): Cân bằng lại hệ vi sinh đường ruột vốn bị xáo trộn do thay đổi dịch mật.

3.3. Thay đổi lối sống

• Uống đủ nước: Giúp dịch mật bớt đặc và hỗ trợ tiêu hóa chất xơ.

• Vận động nhẹ nhàng: Đi bộ sau ăn khoảng 30 phút giúp kích thích hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru hơn.

• Kiểm soát căng thẳng: Stress có thể làm tăng co bóp ruột, khiến tình trạng tiêu chảy nặng hơn.

4. Thực đơn gợi ý cho người sau cắt túi mật

Dưới đây là một ví dụ về thực đơn giúp ổn định tiêu hóa:

5. Khi nào bạn cần đi gặp bác sĩ ngay?

Mặc dù rối loạn tiêu hóa là phổ biến, nhưng bạn không nên chủ quan nếu xuất hiện các “dấu hiệu đỏ” sau:

1. Vàng da, vàng mắt: Dấu hiệu của tắc mật do sỏi sót lại.

2. Đau bụng dữ dội: Cơn đau quặn gan không thuyên giảm.

3. Sốt cao và run rẩy: Có thể là dấu hiệu nhiễm trùng đường mật.

4. Sụt cân nhanh chóng: Do không hấp thụ được chất dinh dưỡng.

Tình trạng sau cắt túi mật vẫn rối loạn tiêu hóa không phải là hiếm gặp và phần lớn có thể kiểm soát được thông qua việc điều chỉnh lối sống và chế độ ăn uống. Hãy kiên nhẫn với cơ thể mình, vì hệ tiêu hóa cần từ 3 đến 6 tháng để thiết lập một “trạng thái bình thường mới”.

Nếu việc thay đổi chế độ ăn không giúp cải thiện sau một thời gian dài, hãy thăm khám bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa để loại trừ các nguyên nhân thực thể khác và nhận được phác đồ điều trị phù hợp nhất.